ó㳺íà íàñåëåíèõ ì³ñöüISSN: 2707-0441 eISSN: 2707-045X
Âèïóñê 75, 2025   -   Ñòîð³íêè: 48-56
ÄÈÍÀ̲ÊÀ ÇÌ²Í ÏÎÊÀÇÍÈʲ ÊÀËÜÖ²ªÂÎÃÎ ÎÁ̲ÍÓ ÇÀ ÓÌΠÂÏËÈÂÓ ÂÀÆÊÈÕ ÌÅÒÀ˲ ÒÀ вÂÍß ÑÏÎÍÒÀÍÍί ÐÓÕÎÂί ÀÊÒÈÂÍÎÑÒ² ÅÊÑÏÅÐÈÌÅÍÒÀËÜÍÈÕ ÒÂÀÐÈÍ
Ôåäîðåíêî Þ.Â.1
1 Äåðæàâíå íåêîìåðö³éíå ï³äïðèºìñòâî «Ëüâ³âñüêèé íàö³îíàëüíèé ìåäè÷íèé óí³âåðñèòåò ³ìåí³ Äàíèëà Ãàëèöüêîãî»

ÓÄÊ: 612.015.31:546.41:[615.916:546.3]:612.766]-08
https://doi.org/10.32402/hygiene2025.75.048

ÀÍÎÒÀÖ²ß:
Ìåòà. Äîñë³äèòè äèíàì³êó êîíöåíòðàö³¿ êàëüö³þ é àêòèâíîñò³ ëóæíî¿ ôîñôàòàçè ó ñèðîâàòö³ êðîâ³ á³ëèõ ùóð³â çà óìîâ òðèâàëî¿ ä³¿ ñâèíöþ ³ êàäì³þ ç óðàõóâàííÿì ³íäèâ³äóàëüíîãî ð³âíÿ ñïîíòàííî¿ ðóõîâî¿ àêòèâíîñò³.
Îá’ºêò ³ ìåòîäè äîñë³äæåííÿ. Åêñïåðèìåíòàëüí³ äîñë³äæåííÿ ïðîâîäèëèñÿ íà á³ëèõ ùóðàõ-ñàìöÿõ ìàñîþ ò³ëà 170-200 ã. Ïðîâåäåíî äâ³ ñå𳿠äîñë³ä³â. Ó ïåðø³é ñå𳿠ãðóï³ òâàðèí ùîäåííî óïðîäîâæ 30 äí³â ó øëóíîê íàòùå óâîäèëè âîäí³ ðîç÷èíè Pb(NO3)2 (äîçà 36 ìã/êã ìàñè ò³ëà), êîíòðîëüí³é ãðóï³ – ïèòíó âîäó. Ó äðóã³é ñå𳿠âèâ÷àëè ä³þ êàäì³þ. Ó öüîìó ðàç³ óðàõîâóâàëè ñïîíòàííó ðóõîâó àêòèâí³ñòü á³ëèõ ùóð³â çà ãîðèçîíòàëüíîþ àêòèâí³ñòþ ï³ä ÷àñ ïðîâåäåííÿ òåñòó «â³äêðèòå ïîëå» óïðîäîâæ 5 õâèëèí. Òâàðèí ðîçïîä³ëèëè íà ãðóïè ç âèñîêèì (àêòèâí³) ³ íèçüêèì (ïàñèâí³) ð³âíåì ñïîíòàííî¿ ðóõîâî¿ àêòèâíîñò³. Äîñë³äí³é ãðóï³ àêòèâíèõ ³ ïàñèâíèõ òâàðèí ó øëóíîê ùîäåííî óâîäèëè âîäíèé ðîç÷èí CdSO4 óïðîäîâæ 30 äí³â (äîçà 10 ìã/êã ìàñè ò³ëà), êîíòðîëüí³é ãðóï³ - ïèòíó âîäó. Ó ñèðîâàòö³ êðîâ³ êîëîðèìåòðè÷íèì ìåòîäîì âèçíà÷àëè êîíöåíòðàö³þ êàëüö³þ òà àêòèâí³ñòü ëóæíî¿ ôîñôàòàçè íà 3, 15 ³ 30 äîáó äîñë³ä³â (óâåäåííÿ ñâèíöþ) ³ íà 3, 5, 10 ³ 30 äîáè (óâåäåííÿ êàäì³þ). Îòðèìàí³ ðåçóëüòàòè îïðàöüîâóâàëè ìåòîäîì íàéìåíøèõ êâàäðàò³â ç âèçíà÷åííÿì ñòóïåíÿ â³ðîã³äíîñò³ çà t-êðèòåð³ºì Ñòüþäåíòà.
Ðåçóëüòàòè äîñë³äæåííÿ òà ¿õ îáãîâîðåííÿ. Âèÿâëåíî, ùî óïðîäîâæ äîñë³äó çà óìîâ âïëèâó ñâèíöþ êîíöåíòðàö³ÿ êàëüö³þ â ñèðîâàòö³ êðîâ³ â³ðîã³äíî çìåíøèëàñÿ íà 15 äîáó äîñë³äó íà 23,3%, íàïðèê³íö³ äîñë³äó – íà 19,5% ïðîòè êîíòðîëþ, àêòèâí³ñòü ëóæíî¿ ôîñôàòàçè â³ðîã³äíî çðîñòàëà â³ä 3 äîáè óïðîäîâæ òðèâàëîñò³ óñüîãî äîñë³äó ç ìàêñèìàëüíèì ï³äâèùåííÿì äî 70% ïðîòè êîíòðîëþ íà 15 äîáó.
Óâåäåííÿ êàäì³þ ñïðè÷èíèëî çðîñòàííÿ êîíöåíòðàö³¿ êàëüö³þ íà 5 äîáó äîñë³äó ïðàêòè÷íî îäíàêîâî â àêòèâíèõ (15,9%) ³ ïàñèâíèõ (14,8%) òâàðèí ç îäíî÷àñíèì ï³äâèùåííÿì àêòèâíîñò³ ëóæíî¿ ôîñôàòàçè íà 9% ó ïàñèâíèõ ³ íà 13,7% â àêòèâíèõ òâàðèí ïðîòè êîíòðîëþ. Íà 10 äîáó äîñë³äó çàðåºñòðîâàíî çíèæåííÿ êîíöåíòðàö³¿ êàëüö³þ â îáîõ äîñë³äíèõ ãðóïàõ ïðîòè êîíòðîëþ, á³ëüøîþ ì³ðîþ ó ïàñèâíèõ òâàðèí, íà ôîí³ ï³äâèùåííÿ àêòèâíîñò³ ëóæíî¿ ôîñôàòàçè ó ñèðîâàòö³ êðîâ³ àêòèâíèõ òâàðèí íà 16% òà çíèæåííÿì àêòèâíîñò³ ôåðìåíòó íà 22% ó ïàñèâíèõ. Íàïðèê³íö³ äîñë³äó êîíöåíòðàö³ÿ êàëüö³þ çíèçèëàñÿ â àêòèâíèõ òâàðèí íà 28%, ó ïàñèâíèõ – íà 38%, â îáîõ ãðóïàõ ñïîñòåð³ãàëîñÿ çíèæåííÿ àêòèâíîñò³ ôåðìåíòó: ó òâàðèí ç âèùîþ ñïîíòàííîþ ðóõîâîþ àêòèâí³ñòþ íà 40%, ó òâàðèí ç íèçüêîþ ñïîíòàííîþ ðóõîâîþ àêòèâí³ñòþ íà 33% ïðîòè êîíòðîëþ. Ñâèíåöü ³ êàäì³é â îðãàí³çì³ êîíêóðóþòü ç êàëüö³ºì, ïðèçâîäÿòü äî çíèæåííÿ êîíöåíòðàö³¿ êàëüö³þ ó ñèðîâàòö³ êðîâ³. Çíèæåííÿ íàïðèê³íö³ äîñë³ä³â àêòèâíîñò³ ëóæíî¿ ôîñôàòàçè íà ôîí³ ã³ïîêàëüö³ºì³¿ ñâ³ä÷èòü ïðî ïåðåâàæàííÿ ïðîöåñ³â ðåçîðáö³¿ ê³ñòêîâî¿ òêàíèíè ³ ìîæëèâîãî âèíèêíåííÿ ïðîöåñ³â îñòåîïîðîçó. Íà ïðèêëàä³ âèâ÷åííÿ âïëèâó êàäì³þ ç'ÿñîâàíî, ùî çì³íè êîíöåíòðàö³¿ êàëüö³þ òà àêòèâíîñò³ ëóæíî¿ ôîñôàòàçè ó êðîâ³ á³ëèõ ùóð³â çàëåæàòü â³ä ³íäèâ³äóàëüíîãî ð³âíÿ ñïîíòàííî¿ ðóõîâî¿ àêòèâíîñò³. Á³ë³ ùóðè-ñàìö³ ç íèçüêîþ ñïîíòàííîþ ðóõîâîþ àêòèâí³ñòþ ÷óòëèâ³ø³ äî óìîâ âïëèâó êàäì³þ.
Âèñíîâêè.  åêñïåðèìåíòàëüíèõ äîñë³äæåííÿõ óñòàíîâëåíî çíèæåííÿ êîíöåíòðàö³¿ êàëüö³þ, ð³çíîñïðÿìîâàí³ ³ õâèëåïîä³áí³ çì³íè àêòèâíîñò³ ëóæíî¿ ôîñôàòàçè ó ñèðîâàòö³ êðîâ³ á³ëèõ ùóð³â çà óìîâ óâåäåííÿ ñâèíöþ ³ êàäì³þ. ²íòåíñèâí³ñòü òà äèíàì³êà çðóøåíü äîñë³äæóâàíèõ ïîêàçíèê³â çàëåæàòü â³ä ³íäèâ³äóàëüíîãî ð³âíÿ ñïîíòàííî¿ ðóõîâî¿ àêòèâíîñò³. Ó ãðóï³ ïàñèâíèõ òâàðèí êàäì³é ìîæå øâèäøå ïðèçâîäèòè äî ðîçâèòêó îñòåîïîðîçó, â àêòèâíèõ òâàðèí ÿâèùà îñòåîïîðîçó ìîæóòü âèÿâèòèñÿ ï³çí³øå. Ìåõàí³çìè ³íòåíñèâíîñò³ òà äèíàì³êè çðóøåíü äîñë³äæóâàíèõ ïîêàçíèê³â ó òâàðèí ç àêòèâíèì ³ ïàñèâíèì òèïîì ïîâåä³íêè çà óìîâ 䳿 ñâèíöþ ³ êàäì³þ ïîòðåáóþòü âèâ÷åííÿ íà ð³âí³ ñï³ââ³äíîøåíü ì³æ àêòèâí³ñòþ ñåðîòîí³í-íîðàäðåíàë³í ³ äîôàì³íåðã³÷íèìè ñèñòåìàìè ãîëîâíîãî ìîçêó.

ÊËÞ×β ÑËÎÂÀ:
Ñâèíåöü, êàäì³é, ñèðîâàòêà êðîâ³, êàëüö³é, ëóæíà ôîñôàòàçà, àêòèâí³, ïàñèâí³ á³ë³ ùóðè.

˲ÒÅÐÀÒÓÐÀ:
1. Environmental Health Criteria. 165. Inorganic Lead. Geneva: WHO;1995. 251 p. Available from: https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/37241/9241571659-eng.pdf
2. Trakhtenberg IM, Dmytrukha NM, Luhovsky SP, Chekman IS, Kuprii VO, Doroshenko AM. [Lead is a dangerous pollutant. The old and new problem]. Ukrainian Journal of Modern Toxicological Aspects. 2015;3։14-24. Ukrainian. Available from: http://protox.medved.kiev.ua/index.php/ua/issues/2015/3/item/450-lead-is-a-dangerous-pollutant-the-old-and-new-problem
3. International programme on chemical safety. Environmental health criteria 134. Cadmium. Available from: http://www.inchem.org/documents/ehc/ehc/ehc134.htm
4. Flora G, Gupta D, Tiwari A. Toxicity of lead: A review with recent updates. Interdiscip. Toxicol. 2012;5(2):47-58. doi: https://doi.org/10.2478/v10102-012-0009-2
5. Sani AH, Amanabo M. Lead: A concise review of its toxicity, mechanism and health effect. GSC Biological and Pharmaceutical Sciences. 2021;15(01):55-62. doi: https://doi.org/10.30574/gscbps.2021.15.1.0096
6. Mason LH, Harp JP, Han DY. Pb Neurotoxicity: Neuropsychological Effects of Lead Toxicity. Biomed Res Int. 2014;840547:1-8. doi: https://doi.org/10.1155/2014/840547
7. Onul NM, Biletska EM, Valchuk SI, Yuntunen HM, Pokhmurko IV, Bielska TM. Hygienic assessment of the quality of food products by the content of essential and toxic micro elements. Hygiene of populated places. 2022;72:107-16. Ukrainian. doi: https://doi.org/10.32402/hygiene2022.72.107
8. Food additives. Series 46: cadmium. Geneva: WHO, 2001. Available from: https://inchem.org/documents/jecfa/jecmono/v46je11.htm
9. Fatima G, Raza AM, Hadi N, Nigam N, Mahdi AA. Cadmium in Human Diseases: It's More than Just a Mere Metal. Indian J Clin Biochem. 2019;34(4):371-8. doi: https://doi.org/10.1007/s12291-019-00839-8
10. Genchi G, Sinicropi MS, Lauria G, Carocci A, Catalano A. The Effects of Cadmium Toxicity. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2020;17(11):3782. doi: https://doi.org/10.3390/ijerph17113782
11. He Y, von Lampe K, Wood L, Kurti M. Investigation of lead and cadmium in counterfeit cigarettes seized in the United States. Food Chem Toxicol. 2015;81:40-5. doi: https://doi.org/10.1016/j.fct.2015.04.006
12. Tkachyshyn VS. [Intoxications by lead and its inorganic compounds]. Emergency Medicine. 2021;17(4):6-12. Ukrainian. doi: https://doi.org/10.22141/2224-0586.17.4.2021.237721
13. Makovkina YuA. [Estimation of health state and adaptation possibilities in young school children taking into account the human body’s individual and typological features [abstract]]. Kyiv; 2006. 21 p. Ukrainian.
14. Tsuber VY. [Analysis of morphological and biochemical changes in rat salivary gland under effect of acute stress depending on the type of nervous regulation]. World of Medicine and Biology. 2012;3:56-61. Ukrainian. Available from: https://womab.com.ua/ua/smb-2012-03/1628
15. Omelchenko OY. [Analysis of changes of microcirculation in gastric mucosa and submucosa and their relationship with ulcerogenesis at acute stress in rats of different reaction types]. Bulletin of problems in biology and medicine. 2013; 3;1(102):126-30. Ukrainian.
16. Karpovskiy VI, Zhurenko OV, Trokoz VO, Postoy RV, Sysyuk YuO, Kravchenko-Dovha YuV, Landarenko LS. [Cortico-autonomic relations in the regulation of physiological functions in cows]. Scientific Messenger of LNU of Veterinary Medicine and Biotechnologies. Series "Veterinary sciences". 2016;18(1);2:64-9. Ukrainian. Available from: https://nvlvet.com.ua/index.php/journal/article/view/92
17. Fedorenko YuV, Gzhegotsky MR. [The influence of the combined effect of immobilization stress and cadmium on the dynamics of biochemical parameters in rats with active and passive type of behavior]. Fiziol. Zh. 2020;66(1):44-51. Ukrainian. doi: https://doi.org/10.15407/fz66.01.044
18. Antomonov MYu, Korobeinikov HV, Khmelnytska IV, Kharkovliuk-Balakina NV. [Mathematical methods of processing and modeling the results of experimental studies]. Kyiv: Olimpiiska literatura; 2021. 216 p. Ukrainian.
19. Pounds JG. Effect of lead intoxication on calcium homeostasis and calcium-mediated cell function: a review. Neurotoxicology. 1984;5(3):295-331. Available from: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&dopt=Citation&list_uids=6151637
20. Pounds JG, Long GJ, Rosen JF. Cellular and molecular toxicity of lead in bone. Environ Health Perspect. 1991;91:17-32. doi: https://doi.org/10.1289/ehp.919117
21. Fullmer CS. Intestinal interactions of lead and calcium. Neurotoxicology. 1992;13(4):799-807. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1302306/
22. Bronner F. Bone and calcium homeostasis. Neurotoxicology. 1992;13(4):775-82. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1302303/
23. Tkachenko TA, Melnikova NM. [Influence of lead on macroelement composition of blood of pregnant rats]. Ukrainian Journal of Modern Problems of Toxicology. 2008;3:21-3. Ukrainian. Available from: http://medved.kiev.ua/web_journals/arhiv/toxicology/2008/3_2008/str21.pdf
24. Erstenyuk GM, Gerashchenko SB, Khopta NS. [The influence of cadmium chloride and sodium nitrite on structural-metabolic processes in bone tissue]. Achievements of Biology and Medicine. 2011; 2(18):40-5. Ukrainian. Available from: https://files.odmu.edu.ua/biomed/2011/02/Biom112_40.pdf
25. Khopta NS, Erstenyuk AM. [Metabolic changes in the bone tissue of animals under conditions of experimental cadmiosis]. ScienceRise: Biological Science. 2018;5(14):31-5. Ukrainian. doi: https://doi.org/10.15587/2519-8025.2018.147090
26. He S, Zhuo L, Cao Y, Liu G, Zhao H, Song R, Liu Z. Effect of cadmium on osteoclast differentiation during bone injury in female mice. Environ Toxicol. 2020;35(4):487-94. doi: https://doi.org/10.1002/tox.22884